طرح خاور ميانه بزرگ و دلايل توجيهي آن در آينه ذهني جهان اول

طرح خاورميانه‌ي بزرگروزنامه‌ي عرب‌زبان "الحيات"، در شماره‌ي 13 فوريه 2004 براي نخستين‌بار طرحي را منتشر ساخت كه عنوان آن پيش‌نويس طرح خاورميانه‌ي بزرگ بود.1 ‌جالب اين‌كه مفاد اين طرح هنوز به اطلاع رژيم‌هاي حاكم بر منطقه نرسيده بود و همه به‌طور يكسان، يعني دولت‌ها و ملت‌هاي عرب، از طريق اين روزنامه‌ي پر تيراژ و فرامنطقه‌اي با اين طرح آشنا مي‌شدند.پيش از آن "جورج بوش" رييس جمهور آمريكا به چنين طرحي اشاره كرده و "كالين پاول" وزيرخارجه‌ي وقت آمريكا نيز طي مقاله‌اي در روزنامه‌ي "الشرق‌الاوسط" شمايي كلي از آن را شرح داده بود؛ اما انتشار پيش‌نويس اصلي طرح واكنش‌هاي گسترده‌اي را در پي‌داشت. سران بعضي از كشورهاي عرب به‌ويژه مصر، عربستان سعودي و سوريه به‌شدت با آن مخالفت كردند و بعضي ديگر از كشورها نيز با نوعي احتياط درباره‌ي آن سخن گفتند. نويسندگان و روشن‌فكران عرب و غيرعرب ده‌ها مقاله و نقد بر اين طرح نوشتند كه غالباً اين طرح توطئه‌اي استعماري براي تصرف منابع نفتي منطقه تـوصيـف مـي‌شـد. در طرح يادشده، خاورميانه‌ي بزرگ شامل كشورهاي عربي به‌اضافه‌ي ايران، افغانستان، پاكستان، اسراييل و تركيه مي‌شد كه از نظر جغرافيايي شمال آفريقا، خاورميانه و بخشي از آسياي شرقي را در بر مي‌گرفت، اين طرح برمبناي گزارش توسعه‌ي انساني سازمان ملل متحد در سال 2003 تهيه شده بود كه نويسندگان عرب در آن به هر سه كاستي بزرگ در خاورميانه يعني "فقدان آزادي، سطح نازل دانش و جايگاه نامناسب زنان" اشاره كرده بـودند. به‌نظر كارشناسان آمريكايي و نويسندگان اصلي اين طرح، كاستي‌هاي يـادشـده عـواقبـي را در دراز مدت در پي‌خواهد داشت كه منافع ملي هر يك از كشورهاي عضو گروه هشت را تهديد خواهد كرد؛ زيرا به‌نظر آن‌ها اگر خاورميانه به همين وضعيت باقي‌بماند، در آينده شاهد افزايش روند افراط‌گرايي و تروريسم، جـرايـم بيـن‌المللـي و مهـاجرت‌هاي غيرقانوني خواهيم بود. در اين پيش‌نويس آمارهاي دقيقي ارايه شده بود كه ميزان عقب‌ماندگي كشورهاي خاورميانه را نشان مي‌داد. بـراي مثـال ايـن‌كـه جمـع كل درآمد ناخالص ملي كشورهاي بيست‌ودوگانه‌ي عضو اتحاديه‌ي عرب كم‌تر از درآمد ناخالص ملي اسپانياست و 40 درصد افراد بالاي 18 سال - يعني 65 ميليون نفر - بي‌سوادند و با ورود به سال 2010 تعداد بيكاران در خاورميانه بالغ بر 25 ميليون نفر و تا سال 2020 به يكصد ميليون نفر خواهد رسيد. درآمد روزانه‌ي افراد منطقه كم‌تر از دو دلار است و براي جبران اين كاستي‌هاي اقتصادي بايد توسعه‌ي اقتصادي به دو برابر رشد فعلي آن (3 درصد) برسد تا بتواند پاسخ‌گوي نيازهاي نسل‌هاي آتي باشد. برابر آمار ارايه شده در اين طرح تنها %6 از اهالي منطقه مي‌توانند از اينترنت استفاده كنند و زنان تنها 3/5 درصد از كرسي‌هاي پارلمان را در اختيار دارند و بيش از پنجاه درصد از جوانان تمايل دارند به ساير كشورها - به‌ويژه جهان غرب - مهاجرت كنند. از اين‌رو آمريكا به كشورهاي گروه هشت پيشنهاد مي‌داد براي اين‌كه منطقه به‌سوي دموكراسي و حكومت‌هاي صالحه برود همچنين جامعه‌اي فرهيخته و دانا تأسيس شود و نيز فرصت‌هاي اقتصادي توسعه يابد، در برنامه‌اي دراز مدت و فراگير مشاركت كنند.

نشريه نامه- دي 84